Հայոց լեզու

Հայոց լեզու

Առաջին առաջադրանք

Տրված բայերի անցյալ ժամանակի ձևերը կազմենք և պարզենք, թե որտեղ են ընդգծվածները արմատի մասեր, իսկ որտեղ՝ բայ կազմող ածանցներ.

  1. Հանել – հանել է
    • Արմատ: հան
    • Ածանց: ել
  2. Վանել – վանել է
    • Արմատ: վան
    • Ածանց: ել
  3. Բարձրանալ – բարձրացել է
    • Արմատ: բարձր
    • Ածանց: անալ, որը բայ կազմող ածանց է:
  4. Մանկանալ – մանկացել է
    • Արմատ: մանկ
    • Ածանց: անալ:
  5. Հենել – հենել է
    • Արմատ: հեն
    • Ածանց: ել:
  6. Վախենալ – վախեցել է
    • Արմատ: վախ
    • Ածանց: ենալ:
  7. Մեռնել – մահացել է
    • Արմատ: մեռ
    • Ածանց: նել:
  8. Բռնել – բռնել է
    • Արմատ: բռ
    • Ածանց: նել:
  9. Թռչել – թռել է
    • Արմատ: թռչ
    • Ածանց: ել:
  10. Խաչել – խաչել է
    • Արմատ: խաչ
    • Ածանց: ել:
  11. Հառաչել – հառաչել է
    • Արմատ: հառաչ
    • Ածանց չկա:

Երկրորդ առաջադրանք

Տրված դերբայները բաժանենք ըստ հիմքերի և վերջավորությունների.

Ա) “Էլ”, “Ալ” վերջավորություն ունեցող դերբայներ

Զգալ – հիմք՝ զգ

Ծերանալ – հիմք՝ ծեր

Կպչել – հիմք՝ կպչ

Տեսնել – հիմք՝ տես

Բ) “Ում” վերջավորություն ունեցող դերբայներ

Զգում (է) – հիմք՝ զգ

Ծերանում (է) – հիմք՝ ծեր

Կպչում (է) – հիմք՝ կպչ

Տեսնում (է) – հիմք՝ տես

Գ) “Էլ” վերջավորություն ունեցող դերբայներ

Զգացել (է) – հիմք՝ զգ

Ծերացել (է) – հիմք՝ ծեր

Կպել (է) – հիմք՝ կպ

Տեսել (է) – հիմք՝ տես

Դ) “Ած” վերջավորություն ունեցող դերբայներ

Զգացած – հիմք՝ զգ

Ծերացած – հիմք՝ ծեր

Կպած – հիմք՝ կպ

Տեսած – հիմք՝ տես

Հարցերի պատասխանները

  1. Հիմքերը, որոնք իրար նման են՝ զգ, ծեր, կպ, տես:
  2. “Էլ”, “Ած” վերջավորություններով բայերի հիմքերը կարելի է կոչել անցյալի հիմք:
  3. “Ում” վերջավորությամբ բայերի հիմքերը կարելի է կոչել ներկայի հիմք:

Երրորդ առաջադրանք

Փակագծում դրված բայերը վերափոխենք անցյալ կատարյալ ձևի.

  1. Դուք ինչ-որ երերուն տախտակի վրա ամրացրեցիք այդ վանդակը:
  2. Ինչո՞ւ դու քո հոտն իմ դաշտում արածեցրիր:
  3. Հավերը երկարացրին վզները դեպի ներքև, նայեցին դես ու դեն:
  4. Նա իր ձիուն մեծացրեց չամչով ու գարիով:
  5. Ես հավանաբար ձանձրեցրեցի ունկնդիրներին:
  6. Մենք անզգուշորեն թռցրինք արևկող անող թռչուններին:
Հայոց լեզու

Հայոց լեզու

1. Ի՞նչ ընդհանրությամբ են խմբավորվել տրված բայերը

  • Ա. Կիրառել, խմել, հնարել, բացատրել, գրավել, հասնել, լցնել, թռչել, սառչել
    Այս բայերը հիմնականում ցույց են տալիս գործողություններ, որոնք ունեն նպատակ և ավարտ (արդյունք): Դրանք հաճախ կատարվում են արտաքին ազդեցության տակ կամ ուղղակի գործողություն են պահանջում:
  • Բ. Գնալ, գգալ, խոյանալ, ընթանալ, վախենալ, կամենալ, տզզալ, շրխկալ
    Այս բայերը հիմնականում ցույց են տալիս բնական ընթացք կամ զգացողություններ: Դրանք կարող են լինել ինքնուրույն գործողություններ կամ ձայնային և հուզական դրսևորումներ:

2. Տրված արմատներից բայեր կազմի՛ր և ընդգծի՛ր արմատի և “ել” կամ “ալ” վերջավորության միջև եղած մասը

  • Ա. Ընկեր, թանձր, խոր
    • Ընկերել – Ընկեր-ել
    • Թանձրանալ – Թանձր-ան-ալ
    • Խորանալ – Խոր-ան-ալ
  • Բ. Վախ, կամ, մոտ
    • Վախենալ – Վախ-են-ալ
    • Կամենալ – Կամ-են-ալ
    • Մոտենալ – Մոտ-են-ալ
  • Գ. Հաս, անց, հագ
    • Հասնել – Հաս-ն-ել
    • Անցնել – Անց-ն-ել
    • Հագնվել – Հագ-ն-վ-ել
  • Դ. Թիռ, սառ, կիպ
    • Թռնել – Թիռ-ն-ել
    • Սառչել – Սառ-չ-ել
    • Կիպանալ – Կիպ-ան-ալ

3. Տրված բայերը պատճառական դարձնող ածանցները

  • Պատճառական բայերը կազմվում են -ացն-, -եցն-, -ցն- ածանցներով:
    Օրինակներ՝
  • Մեծացնել → -ացն-
    • Հեռացնել → -ացն-
    • Գգացնել → -ացն-
    • Վախեցնել → -եցն-
    • Հիշեցնել → -եցն-
    • Թռցնել → -ցն-
    • Տեսցնել → -ցն-

4. Տրված բայերի անցյալ ժամանակի ձևերը


Հեռանալ → Հեռացել է

Մոտենալ → Մոտեցել է

Դալկանալ → Դալկացել է

Ամրանալ → Ամրացել է

Գտնել → Գտել է

Տեսնել → Տեսել է

Թռնել → Թռել է

Փախչել → Փախել է

Հասցնել → Հասցրել է

Մեծացնել → Մեծացրել է

Բայածանցի փոփոխություններ

-ան- → -աց- (հեռանալ → հեռացել)

-են- → -եց- (մոտենալ → մոտեցել)

-ն- → -ց- (հասցնել → հասցրել)

-չ- → -ց- (փախչել → փախել)